Celali İsyanları

## Celali İsyanları 16. yüzyıl sonları ile 17. yüzyıl başlarında Anadolu'yu kasıp kavuran **Celali İsyanları**, Osmanlı İmparatorluğu'nun en büyük iç krizlerinden biridir. ### İsyanların Nedenleri **Ekonomik Sebepler:** - Uzun savaşlar nedeniyle ekonomik sıkıntı - Vergi yükünün artması - Paranın değer kaybı (akçe krizi) - Ticarette gerileme **Sosyal Sebepler:** - Tımar sisteminin bozulması - İşsiz kalan sipahiler - Kırsal nüfusun yoksullaşması - Göçebe nüfusun yerleşik düzene geçememesi **Askeri Sebepler:** - Uzun savaşlardan dönen sekbanların işsiz kalması - Levent denilen asker kaçaklarının artması - Otorite boşluğu ### Önemli Celali Liderleri **1. Karayazıcı (1598-1602)** - İlk büyük Celali isyanını başlattı - Anadolu'nun büyük kısmını kontrol altına aldı - 1602'de öldürüldü **2. Deli Hasan (1603-1605)** - Ankara'yı bile tehdit etti - Kuyucu Murad Paşa tarafından yenildi **3. Kalenderoğlu Mehmet (1606-1608)** - En güçlü Celali lideri - Neredeyse kendi devletini kuruyordu - 1608'de Kuyucu Murad Paşa tarafından yenildi ### Büyük Kaçgunluk (Büyük Göç) İsyanların en trajik sonucu: - 1596-1610 arası Anadolu nüfusunun %40'ı göç etti - Köyler boşaldı - Tarım alanları çorak kaldı - Şehirler dolup taştı - Yaklaşık 2 milyon kişi yerinden oldu ### Kuyucu Murad Paşa'nın Çözümü Sadrazam Kuyucu Murad Paşa (1606-1611): - **Sert Yöntem:** "Kökünü kazımak" politikası - Celali liderlerini tek tek yok etti - 100.000'e yakın Celali katledildi - Geçici çözüm sağlandı ancak sorunlar devam etti ### Sonuçlar **Kısa Vadeli:** - İsyanlar bastırıldı - Düzen geçici olarak sağlandı **Uzun Vadeli:** - Anadolu ekonomisi çöktü - Nüfus azaldı - Tarım üretimi düştü - Merkezi otorite zayıfladı - Osmanlı'nın çöküş sürecini hızlandırdı ### Tarihsel Önemi Celali İsyanları: - Osmanlı klasik döneminin sonunu gösterir - Tımar sisteminin çöküşünü hızlandırdı - Anadolu'nun demografik yapısını değiştirdi - Devletin reform ihtiyacını ortaya koydu