İzmir'in Kurtuluşu

# İzmir'in Kurtuluşu 9 Eylül 1922, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu tarihte, 15 Mayıs 1919'dan beri Yunan işgali altında olan İzmir şehri, Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanmasının ardından Türk ordusu tarafından kurtarılmıştır. İzmir'in kurtuluşu, Kurtuluş Savaşı'nın fiili sonunu ve Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin zaferini simgeler. ## İşgal Öncesi Durum ### I. Dünya Savaşı Sonrası **30 Ekim 1918:** Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı - Osmanlı ordularının dağıtılması - Stratejik bölgelerin işgaline izin - Doğu Anadolu'nun boşaltılması - Boğazların kontrolü İtilaf'a verildi ### Wilson İlkeleri ve Sevr Sevdası **Woodrow Wilson'ın 14 İlkesi:** - Milletlerin kendi kaderini tayin hakkı - Ancak Türkler için geçerli olmadı - Anadolu paylaşılacaktı **İtilaf Devletleri'nin Planları:** 1. **Yunanlara:** İzmir ve çevresi, Trakya 2. **İtalyanlara:** Antalya ve güneybatı 3. **Fransızlara:** Güneydoğu Anadolu 4. **Ermenilere:** Doğu Anadolu 5. **İngilizlere:** Boğazlar ve İstanbul ## İzmir'in İşgali (15 Mayıs 1919) ### İşgal Günü **15 Mayıs 1919, Perşembe Sabahı:** Yunan askerleri İzmir'e çıktı: - **Komutan:** General Zafiriu - **Asker Sayısı:** İlk aşamada 13,000 asker - **Gemi Sayısı:** 21 savaş gemisi #### İşgalin İlk Anları: **09:00:** Yunan askerleri rıhtıma ayak bastı **09:30:** Konak Meydanı'na doğru yürüyüş **10:00:** Türk bayrakları indirildi, Yunan bayrakları asıldı **10:30:** Provokasyonlar başladı ### Kanlı Olaylar İşgalin ilk günü trajik olaylar yaşandı: **Osman Nevres Olayı:** - Yunan askerleri Hasan Tahsin Bey'i (gazeteci) öldürdü - Türk askeri kışladan ateş açtı - Yunan askerleri sivil halka ateş açtı - **Sonuç:** 300-400 Türk şehit oldu **"Yaşasın Yunanistan, Kahrolsun Türkiye!"** sloganları atılıyordu. #### İlk Kurşunu Atan: Hasan Tahsin **Hasan Tahsin Bey** (Gazeteci, Öğretmen): - İşgale tepki olarak Yunan askerine ateş etti - İlk kurşunu o attı - Hemen şehit edildi - **"İlk Kurşun Anıtı"** onun anısınadır ### İşgalin Genişlemesi Yunanlılar sadece İzmir'le kalmadı: **Mayıs - Haziran 1919:** - Aydın - Manisa - Balıkesir civarı - Akhisar - Bergama **İşgal Alanı:** 150 km iç kesimlere kadar genişledi ## İşgal Dönemi (1919-1922) ### Yunan Zulmü 3 yıl boyunca Türk halkı sistematik zulme uğradı: #### Katliamlar: 1. **Menemen Katliamı** (16-17 Haziran 1919): 200+ sivil 2. **Nazilli Katliamı** (Temmuz 1919): 150+ sivil 3. **Aydın Yangını** (Haziran 1919): Şehir yakıldı 4. **Yalova-Gemlik Katliamı** (1921): 300+ sivil #### Sistematik Soykırım: - Köyler yakıldı - Camiler tahrip edildi - Kadınlara tecavüz edildi - Çocuklar öldürüldü - Mallar yağmalandı **Toplam Kayıp (İzmir ve çevresi):** - Ölü: ~50,000 sivil - Yaralı: ~100,000+ - Yerinden edilen: ~500,000+ ### İzmir'de Direniş Türk halkı işgali kabul etmedi: **Redd-i İlhak Cemiyetleri:** - İşgali protesto dernekleri - Gizli örgütlenmeler - Silah ve cephane toplama - İstihbarat ağı **Çeteler:** - Demirci Efe (Mehmet Efe) - Yörük Ali Efe - Çakıcı Efe - Guerilla savaşı ## Kurtuluş Savaşı ve İzmir ### Mustafa Kemal'in Hareketi **19 Mayıs 1919:** Mustafa Kemal Samsun'a çıktı - Milli Mücadele başladı - **Hedef:** İşgali püskürtmek, İzmir'i kurtarmak **Kongreler:** - Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919) - Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) - **Misak-ı Milli:** "İzmir bizimdir, bırakmayacağız!" ### Cepheler **Batı Cephesi** kuruldu: - İzmir'i kurmak için ana cephe - Komutanlar: Ali Fuat Paşa, İsmet Paşa - Yunan ilerleyişi durduruldu #### Önemli Savaşlar: 1. **I. İnönü Savaşı** (6-10 Ocak 1921): Zafer 2. **II. İnönü Savaşı** (23 Mart - 1 Nisan 1921): Zafer 3. **Kütahya-Eskişehir Savaşları** (10-24 Temmuz 1921): Geri çekilme 4. **Sakarya Meydan Muharebesi** (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): Büyük zafer 5. **Büyük Taarruz** (26 Ağustos - 9 Eylül 1922): Kesin zafer ## Büyük Taarruz ve İzmir'e Doğru ### Taarruza Hazırlık **Ocak - Ağustos 1922:** - Sessiz dönem - Ordunun yeniden örgütlenmesi - Silah ve cephane toplanması - Taarruz planı yapıldı **Gazi Mustafa Kemal'in Planı:** - Afyon - Dumlupınar üzerinden saldırı - Yunan cephesini yarmak - Hızlı ilerleme - Düşmanı denize dökmek ### 26 Ağustos 1922: Büyük Taarruz Başladı **Sabah 05:00:** Topçu ateşi başladı - 200+ top aynı anda ateş - Yunan hatları bombalandı **08:00:** Piyade saldırısı - Türk askeri süngü hücumu - Yunan savunması çöktü ### 30 Ağustos 1922: Başkomutan Meydan Muharebesi **Dumlupınar Zaferi:** - Yunan ordusu kuşatıldı - Yunan Komutan General Trikopis esir alındı - Yunan ordusu dağıldı - Kesin zafer **Mustafa Kemal'in Emri:** > "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" ### İzmir'e Doğru Yarış **31 Ağustos - 8 Eylül:** Türk ordusu İzmir'e doğru hızla ilerledi: - **1 Eylül:** Kütahya kurtarıldı - **2 Eylül:** Uşak kurtarıldı - **3 Eylül:** Afyon kurtarıldı - **4 Eylül:** Salihli kurtarıldı - **7 Eylül:** Manisa kurtarıldı - **8 Eylül:** Nif (Kemalpaşa) kurtarıldı **Yunan Ordusu:** - Kaçıyordu - Yağma ve yakma - Sivil katliamlar - İzmir limanına akın ## 9 Eylül 1922: Kurtuluş Günü ### İzmir'e Giriş **Sabah 06:00:** - Türk süvari birlikleri İzmir'e yaklaştı - İlk birlikler Bornova'ya girdi **09:00:** - Konak'a Türk bayrağı asıldı - Üç yıl sonra ilk kez Türk bayrağı dalgalandı **10:00:** - Gazi Mustafa Kemal İzmir'e telgraf çekti: > "İzmir'e giriyoruz. Zafer bizimdir!" **12:00:** - Tüm şehir Türk bayrağıyla süslendi - Halk sokaklara döküldü - Sevinç gösterileri ### Tarihi Anlar **Konak Meydanı:** - Binlerce kişi toplandı - "Yaşasın Gazi Paşa!" sloganları - Sevinç gözyaşları **Kordon:** - Yunan gemileri kaçıyordu - Son Yunan askerleri limandan ayrılıyordu - Türk halkı kıyıda seviniyor **Kışla Meydanı:** - Askeri tören - Türk bayrağı göndere çekildi - İstiklal Marşı okundu ### Gazi Mustafa Kemal'in İzmir'e Gelişi **10 Eylül 1922:** Gazi Mustafa Kemal atıyla İzmir'e girdi: - Beyaz atı "Sakarya" üzerinde - Konak Meydanı'na geldi - Halk tarafından coşkuyla karşılandı **Tarihi Sözleri:** > "İzmir Türktür, Türk kalacaktır!" > "Efendiler ve ey millet! Biliniz ki, Türk milleti ezilmez, çalışkandır, onurludur. İşte bugün üç senedenberi devam eden ve zaferle sonuçlanan hareketin manası budur." ### İlk Günler **9-15 Eylül 1922:** Şehir düzene girdi: - Asayiş sağlandı - Yangınlar söndürüldü (13-15 Eylül İzmir Yangını) - Yaralar sarıldı - İmar çalışmaları başladı ## İzmir Yangını (13-15 Eylül 1922) ### Yangının Başlaması **13 Eylül, Çarşamba:** - Ermeni mahallesi yakınlarında yangın çıktı - Güçlü rüzgar yangını yaktı - Şehrin büyük kısmı yandı ### Yanan Bölgeler: - Ermeni mahallesi - Rum mahallesi - Frank mahallesi - Yahudi mahallesi kısmen - Türk mahallesi kısmen **3 Gün 3 Gece:** Yangın sürdü ### Kim Yaktı? **Tartışmalı Konu:** **Batılı İddialar:** Türkler yaktı **Türk Tezi:** Kaçan Ermeniler ve Rumlar yaktı **Gerçek:** - Yunan ordusu geri çekilirken yaktı - Ermeni çeteler yaktı - Kasıtlı sabotaj - Hedef: Türklerin kullanmasını engellemek **Kayıplar:** - 25,000+ bina yandı - 70,000+ kişi evsiz kaldı - Tarihi eserler yok oldu - Ekonomik kayıp milyonlarca lira ### Yeniden İnşa **1923-1930:** - Modern İzmir planı (Fransız mimar Le Corbusier danışmanlık) - Geniş bulvarlar - Modern binalar - Yeni İzmir doğdu ## Kurtuluşun Anlamı ### Askeri Anlamı: 1. **Kurtuluş Savaşı'nın Zaferi:** İşgal sona erdi 2. **Yunan Ordusu Bozgunu:** Tamamen yenildi 3. **Anadolu Temizlendi:** Son işgalci kovuldu 4. **Mudanya'ya Doğru:** Ateşkes müzakereleri başladı ### Politik Anlamı: 1. **Misak-ı Milli Gerçekleşti:** İzmir Türkiye'nin oldu 2. **Lozan Yolu Açıldı:** Barış masasına güçlü oturuldu 3. **Cumhuriyet'in Temeli:** Bağımsızlık kazanıldı 4. **Sevr Çöktü:** Paylaşım planı bitti ### Manevi Anlamı: 1. **Milli Gurur:** Türk milleti zafer kazandı 2. **Bağımsızlık:** Tam bağımsızlık elde edildi 3. **Özgüven:** "Biz de yapabiliriz" inancı 4. **Atatürk Liderlliği:** Atatürk'ün büyüklüğü kanıtlandı ## Kayıplar ve Sonuçlar ### Türk Kayıpları (İşgal Dönemi): | Kategori | Sayı | |----------|------| | Sivil Ölü | ~50,000 | | Sivil Yaralı | ~100,000 | | Yerinden Edilen | ~500,000 | | Yıkılan Köy | 3,000+ | | Yakılan Bina | 50,000+ | ### Yunan Kayıpları (Savaş ve Kaçış): | Kategori | Sayı | |----------|------| | Ölü | ~20,000 | | Yaralı | ~40,000 | | Esir | ~30,000 | | Kayıp | ~10,000 | | Kaçan | ~200,000 | ### Ekonomik Kayıplar: - İzmir şehrinin %70'i yandı - Çiftlikler tahrip edildi - Fabrikalar yıkıldı - Altyapı hasar gördü - **Tahmini Kayıp:** Milyarlarca lira (bugünkü değerle) ## Önemli Komutanlar ### Türk Komutanları: **Gazi Mustafa Kemal Paşa** - Başkomutan - Taarruzun mimarı - Zaferinin kahramanı **Fevzi Paşa (Çakmak)** - Genelkurmay Başkanı - Stratejik planlama **İsmet Paşa (İnönü)** - Batı Cephesi Komutanı - İzmir'e ilk giren komutan **Nurettin Paşa** - 1. Ordu Komutanı - İzmir savunması **Fahrettin Altay Paşa** - Süvari Kolordusu Komutanı - İzmir'e ilk giren birlik ### Yunan Komutanları: **General Anastasios Papoulas** - Yunan ordusu Başkomutanı - Bozgun sorumlusu **General Nikolaos Trikopis** - Yunan II. Kolordu Komutanı - Dumlupınar'da esir alındı **Kral I. Kostantinos** - Yunan Kralı - İşgali onayladı - Sonradan tahttan indirildi ## Anma ve Kutlamalar ### 9 Eylül - İzmir'in Kurtuluşu Günü **Resmi Tören:** - Konak Meydanı'nda tören - Atatürk Anıtı'na çelenk sunumu - Askeri geçit töreni - Havai fişek gösterisi **Kutlamalar:** - Konserler - Sergiler - Yarışmalar - Festivaller ### Anıtlar: 1. **Gazi Mustafa Kemal Atatürk Anıtı** (Konak Meydanı) 2. **İlk Kurşun Anıtı** (Hasan Tahsin anısına) 3. **Kültürpark** (İzmir Fuarı ve anma alanı) 4. **Kemeraltı Çarşısı** (tarihi doku korundu) 5. **Gazi Bulvarı** (Atatürk adına) ### Müzeler: 1. **İzmir Etnografya Müzesi** 2. **Atatürk Müzesi** (İzmir) 3. **İzmir Tarihi Müzesi** 4. **Kurtuluş Savaşı Müzesi** ## Edebiyat ve Sanatta İzmir'in Kurtuluşu ### Şiirler: **"İzmir'in Dağlarında Çiçekler Açar"** (Halk Türküsü) > İzmir'in dağlarında çiçekler açar, > Altın kurşun işlenir gümüş kabara... **"Onuncu Yıl Marşı"** - Atatürk'ün 10. Yıl Nutkunda İzmir anılır ### Filmler: 1. **"Kurtuluş"** (1994, Ziya Öztan) - İzmir'in kurtuluşu anlatılır 2. **"Veda"** (2010) - Atatürk'ün İzmir'e gelişi 3. **"Büyük Taarruz"** (belgeseller) ### Kitaplar: 1. **"İzmir'in İşgali ve Kurtuluşu"** - Tahsin Uzer 2. **"İzmir'in Kurtuluşu"** - Celal Bayar 3. **"Gazi Paşa'yla İzmir'de"** - Salih Bozok ## İzmir'in Yeniden Doğuşu ### 1923-1930: Modern İzmir **Atatürk'ün Vizyonu:** - Modern, Batılı şehir - Geniş bulvarlar - Deniz kıyısı düzenlemesi - Yeşil alanlar **Mimari:** - Art Deco tarzı - Modern apartmanlar - Cumhuriyet mimarisi - Asansör (tarihi yapı restore edildi) ### İzmir Enternasyonal Fuarı (1923) **11 Eylül 1923:** İlk fuar açıldı - Türkiye'nin vitrinı - Ekonomik kalkınma - Uluslararası tanıtım - Her yıl düzenleniyor (100. yıl: 2023) ### Bugünkü İzmir: - Türkiye'nin 3. büyük şehri - 4+ milyon nüfus - Önemli liman ve ticaret merkezi - Turizm merkezi - Kültür ve sanat başkenti - "Ege'nin İncisi" ## İzmir Kurtuluşunun Evrensel Mesajları ### 1. Bağımsızlık Mücadelesi: - Her millet bağımsızlığını hak eder - İşgal kabul edilemez - Direniş meşrudur ### 2. Liderlik: - Atatürk'ün vizyonu ve kararlılığı - Milletle bütünleşen lider - Stratejik deha ### 3. Milli Birlik: - Türk milleti tek yürek - Anadolu'nun her köşesinden destek - "Ya İstiklal Ya Ölüm!" ### 4. Barış ve İmar: - Savaştan sonra barış - Yeniden inşa - Geleceğe bakış ### 5. Adalet: - İşgalcilere karşı meşru savunma - Sivillere saygı - Esir hakları ## İzmir ve Lozan İzmir'in kurtuluşu, Lozan'ın kapısını açtı: **11 Ekim 1922:** Mudanya Ateşkes Antlaşması - Ateşkes - Doğu Trakya'nın boşaltılması - Barış müzakereleri **20 Kasım 1922:** Lozan Konferansı başladı - İsmet Paşa (İnönü) Türk heyeti başkanı - **İzmir Türkiye'nin oldu** (tartışmasız) **24 Temmuz 1923:** Lozan Barış Antlaşması imzalandı - Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırları belirlendi - İzmir tam bağımsız Türk şehri ## Sonuç İzmir'in kurtuluşu, sadece bir şehrin kurtuluşu değil, bir milletin yeniden doğuşunun simgesidir. **9 Eylül 1922:** - Türk Kurtuluş Savaşı'nın zirve noktası - Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinin doruk noktası - Türk milletinin bağımsızlık isteğinin zaferi - Modern Türkiye'nin doğuşunun başlangıcı **"İzmir Türktür, Türk Kalacaktır!"** Bu sözler, sadece bir şehir için değil, tüm Anadolu için, tüm Türk milleti için söylenmiştir. **9 Eylül**, her yıl coşkuyla kutlanır: - Özgürlüğün sembolü - Zaferinin anısı - Atatürk'ün vizyonunun hatırası - Cumhuriyet'in müjdecisi İzmir, küllerinden yeniden doğmuş, "Ege'nin İncisi" olarak parlamaya devam etmiştir. --- ## İlgili Konular - [Büyük Taarruz](/event/buyuk-taarruz) - [Sakarya Meydan Muharebesi](/event/sakarya-meydan-muharebesi) - [Kurtuluş Savaşı](/event/kurtuluş-savaşı) - [Lozan Barış Antlaşması](/event/lozan-baris-antlasmasi) - [Mustafa Kemal Atatürk](/person/mustafa-kemal-ataturk) - [Mudanya Ateşkes Antlaşması](/event/mudanya-ateskesi) **Yaşasın Cumhuriyet! Yaşasın İzmir! 🇹🇷** **9 Eylül İzmir'in Kurtuluş Günü Kutlu Olsun!**