Lozan Barış Antlaşması

# Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan'da imzalanan Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası arenada tanınmasını sağlayan ve Misak-ı Milli sınırlarını büyük ölçüde gerçekleştiren tarihi belgedir. ## Antlaşmanın Arka Planı ### Sevr Antlaşması'nın İptali 1920 Sevr Antlaşması, Kurtuluş Savaşı'nın zaferiyle geçersiz kalmıştı. #### Sevr'in Hükümleri: - **Toprak Kayıpları**: Anadolu'nun dörtte üçünün paylaşılması - **Kapitülasyonlar**: Yabancı ayrıcalıkları - **Ekonomik Kontrol**: Mali denetim - **Askeri Kısıtlamalar**: Ordu sınırlamaları ### Mudanya Ateşkes Antlaşması 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması, Lozan'ın zeminini hazırladı: - **Ateşkes**: Savaşın sona ermesi - **Boğazlar**: Geçici statü - **Trakya**: Türkiye'ye iadesi kararı - **İtilaf Devletleri**: Barış görüşmesi kabulü Lozan'da, Türk milletinin bağımsızlık iradesini dünyaya kabul ettirdik. ## Lozan Konferansı ### İlk Dönem (20 Kasım 1922 - 4 Şubat 1923) Konferans İsviçre'nin Lozan şehrinde başladı. #### Türk Delegasyonu: - **Başkan**: İsmet İnönü (İsmet Paşa) - **Üyeler**: Rıza Nur, Hasan Saka - **Danışmanlar**: Hukuk ve ekonomi uzmanları #### İtilaf Devletleri Delegasyonları: - **İngiltere**: Lord Curzon - **Fransa**: Marquis de Montebello - **İtalya**: Marquis Garroni - **Yunanistan**: Eleftherios Venizelos ### Tartışılan Ana Konular #### 1. Toprak Sorunları - **Doğu Sınırı**: Irak ve Suriye ile sınır - **Batı Sınırı**: Yunanistan ile Ege adaları - **Trakya**: Maritza nehri sınırı - **İmralı ve Tenedos**: Ada statüleri #### 2. Boğazlar Sorunu - **Karadeniz Girişi**: Uluslararası statü - **Askeri Kontrol**: Demilitarize bölge - **Ticaret Geçişi**: Serbest navgasyon - **Türk Egemenliği**: Sınırlı hakimiyet Lozan Konferansı, Türkiye'nin bağımsız bir devlet olarak katıldığı ilk uluslararası konferanstır. ### Konferansın Kesilmesi 4 Şubat 1923'te konferans kesildi: #### Anlaşmazlık Konuları: - **Boğazlar**: Türk egemenliği sorunu - **Kapitülasyonlar**: Yabancı ayrıcalıkları - **Azınlıklar**: Karşılıklı mübadele - **Mali Sorunlar**: Osmanlı borçları ### İkinci Dönem (23 Nisan - 24 Temmuz 1923) Konferans yeniden başladı ve başarıyla sonuçlandı. #### Değişen Koşullar: - **Türkiye'nin Güçlenmesi**: İç istikrarın sağlanması - **Uluslararası Baskı**: Barış istemi - **İtilaf Devletleri**: Uzlaşma eğilimi - **20 Kasım 1922**: İlk konferans başlar - **4 Şubat 1923**: Konferans kesilir - **23 Nisan 1923**: İkinci dönem başlar - **24 Temmuz 1923**: Antlaşma imzalanır - **23 Ağustos 1923**: TBMM onayı - **6 Ekim 1923**: İtilaf devletleri onayı ## Antlaşmanın Ana Hükümleri ### Toprak Düzenlemeleri (Madde 1-26) #### Türkiye'nin Sınırları: - **Doğu**: İran ve Sovyetler Birliği ile sınır - **Güney**: Suriye ve Irak (İngiliz mandası) sınırı - **Batı**: Yunanistan ile Meriç nehri sınırı - **Kuzey**: Bulgaristan ve Karadeniz #### Özel Düzenlemeler: - **İmralı Adası**: Türkiye'de kalacak - **Tenedos ve Bozcaada**: Askersizleştirilecek - **Tavşan Adaları**: Yunanistan'da kalacak ### Boğazlar Rejimi (Madde 37-41) #### Montrö Öncesi Düzen: - **Uluslararası Komisyon**: Boğazlar yönetimi - **Demilitarize Bölge**: 20 km askersiz alan - **Serbest Geçiş**: Barış zamanı navgasyon - **Türk Egemenliği**: Sınırlı hakimiyet ### Askeri Hükümler (Madde 42-49) #### Sınırlamalar: - **Boğazlar Bölgesi**: Askersizleştirme - **Gendarmerie**: 15.000 kişi sınırı - **Donanma**: Sınırlı tonaj - **Hava Kuvvetleri**: Yasak bölgeler ### Azınlıklar ve Mübadele (Madde 50-64) #### Yunan-Türk Mübadelesi: - **Zorunlu Mübadele**: Nüfus değişimi - **İstisna Gruplar**: İstanbul Rumları, Batı Trakya Türkleri - **Mübadele Komisyonu**: Uluslararası denetim - **Malvarlığı**: Karşılıklı koruma #### Azınlık Hakları: - **Dil ve Din**: Koruma altında - **Eğitim**: Özel okullar - **Vakıf Malları**: Korunacak - **Adalet**: Eşit davranım ### Mali Hükümler (Madde 65-95) #### Osmanlı Borçları: - **Devlet Borcu**: Türkiye'nin payı %35 - **Varidat-ı Umumiye**: Mali denetim sona erdi - **Kapitülasyonlar**: Tamamen kaldırıldı - **Gümrük Özerkliği**: 1929'dan itibaren ## Antlaşmanın İmzalanması ### 24 Temmuz 1923 Antlaşma büyük bir törenle imzalandı: #### İmzacılar: - **Türkiye**: İsmet İnönü, Rıza Nur, Hasan Saka - **İngiltere**: Lord Curzon - **Fransa**: General Pellé - **İtalya**: Garroni - **Yunanistan**: Venizelos - **Japonya, Romanya, Yugoslavya**: Temsilciler ### Türkiye'de Karşılanışı Antlaşma Türkiye'de sevinçle karşılandı: - **TBMM Onayı**: 23 Ağustos 1923 (213 evet, 1 hayır) - **Halk Kutlamaları**: Tüm Anadolu'da sevinç - **Basın**: "Zafer" başlıkları - **Mustafa Kemal**: "Milli sınırlarımızı elde ettik" Lozan, Türk milletinin zaferini, hakkını, hukukunu tescil eden bir vesikadır. ## Antlaşmanın Sonuçları ### Siyasi Sonuçlar #### Türkiye İçin: 1. **Uluslararası Tanınma**: Bağımsız devlet statüsü 2. **Misak-ı Milli**: Büyük ölçüde gerçekleşti 3. **Egemenlik**: Tam bağımsızlık 4. **Cumhuriyet Yolu**: Rejim değişikliği zemini #### Uluslararası: - **Yeni Denge**: Yakın Doğu düzeni - **Wilson İlkeleri**: Milletlerin kaderini tayin - **Mandater Sistem**: Sınırlı başarı ### Ekonomik Sonuçlar #### Olumlu Yönler: - **Kapitülasyonların Kaldırılması**: Ekonomik egemenlik - **Gümrük Özerkliği**: Korumacı politika imkanı - **Mali Bağımsızlık**: Varidat-ı Umumiye'nin sonu #### Zorluklar: - **Osmanlı Borçları**: %35 yük - **Savaş Zararları**: Ağır altyapı hasarı - **Nüfus Kaybı**: Mübadele etkileri ## Lozan'ın Eksik Yönleri ### Toprak Sorunları #### Kaybedilen Bölgeler: - **Musul**: Irak'a bırakıldı (1925 sonrası) - **Dodekanes Adaları**: İtalya'da kaldı - **Kıbrıs**: İngiliz yönetiminde - **Batum**: Sovyetler'de ### Boğazlar Sorunu Türk egemenliği sınırlıydı: - **Uluslararası Komisyon**: Dış kontrol - **Demilitarize Bölge**: Güvenlik açığı - **Montrö'ye Giden Yol**: Revizyon ihtiyacı ## 1936 Montrö Sözleşmesi ### Boğazların Düzenlenmesi Lozan'ın boğazlar maddesi 1936'da revize edildi: #### Montrö Kazanımları: - **Tam Egemenlik**: Türk kontrolü - **Remilitarizasyon**: Askeri haklar - **Geçiş Düzeni**: Türk kontrolünde rejim ## Mübadele Süreci ### Yunan-Türk Nüfus Mübadelesi 1923-1930 arası büyük nüfus hareketi: #### Rakamlar: - **Anadolu'dan Yunanistan'a**: 1.221.849 Rum - **Yunanistan'dan Anadolu'ya**: 354.647 Türk - **Toplam**: 1.5 milyon insan #### Sosyal Etkiler: - **Kültürel Değişim**: Homojen nüfus - **Ekonomik Adaptasyon**: Yeni yaşam alanları - **Travma**: Zorlu uyum süreci Lozan Mübadelesi, 20. yüzyılın ilk büyük zorunlu nüfus değişimi olmuştur. ## Antlaşmanın Uzun Vadeli Etkileri ### Türkiye'nin Modernleşmesi Lozan, Türkiye'nin modernleşme sürecini hızlandırdı: 1. **Hukuki Modernleşme**: Kapitülasyonların kaldırılması 2. **Ekonomik Kalkınma**: Ulusal ekonomi politikaları 3. **Sosyal Değişim**: Homojen nüfus yapısı 4. **Kültürel Dönüşüm**: Laik ve modern toplum ### Yakın Doğu Düzeni Lozan, bölgesel dengeleri şekillendirdi: - **Arap Dünyası**: Mandater sistem - **Balkanlar**: Yeni sınırlar - **Kafkasya**: Sovyet hakimiyeti - **İran**: Modernleşme örneği ## Sonuç Lozan Barış Antlaşması, Türk tarihinin en önemli diplomatik başarısıdır. Bu antlaşma: - **Türkiye Cumhuriyeti'nin** uluslararası temellerini atmıştır - **Misak-ı Milli sınırlarını** büyük ölçüde gerçekleştirmiştir - **Kapitülasyonları kaldırarak** ekonomik bağımsızlığı sağlamıştır - **Modern Türkiye'nin** inşasını mümkün kılmıştır İsmet İnönü'nün diplomatik mahareti ve Mustafa Kemal'in siyasi vizyonu sayesinde kazanılan bu zafer, Kurtuluş Savaşı'nın diplomatik cephede tamamlanması olmuştur. Lozan, sadece bir barış antlaşması değil, yeni Türkiye'nin kuruluş belgesi niteliğindedir. --- *Bu makale sürekli güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Önerilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.*