Tanzimat Fermanı

## Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) 3 Kasım 1839'da Gülhane Parkı'nda okunan **Tanzimat Fermanı**, Osmanlı İmparatorluğu'nda modern anlamda hukuk devleti fikrini başlatan tarihi belgedir. ### Fermanın Arka Planı **Osmanlı'nın Durumu (1839):** - Sultan II. Mahmud'un ölümü (1 Temmuz 1839) - Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanı - Nizip Savaşı'nda yenilgi (24 Haziran 1839) - Donanmanın Mısır'a teslimi - Avrupa devletlerinin baskısı **Genç Sultan:** - Abdülmecid 16 yaşında tahta çıktı - Mustafa Reşit Paşa'nın etkisi - Reform taraftarı çevre ### Fermanın Hazırlanması **Mustafa Reşit Paşa:** - İngiltere büyükelçisi olarak görev yapmıştı - Batı hukuk sistemini incelemişti - Reformist bir devlet adamı **Amaçlar:** - Devleti kurtarmak - Avrupa'nın desteğini almak - İç isyanları önlemek - Eşitlik ve adalet sağlamak ### Fermanın İçeriği **Temel İlkeler:** 1. **Can Güvenliği:** - Keyfi tutuklama ve idam yasağı - Mahkeme kararı olmadan ceza verilmeyecek 2. **Mal Güvenliği:** - Mülkiyet hakkı güvence altında - Müsadere yasağı - Keyfi vergi toplama sona erecek 3. **Namus (İrz) Güvenliği:** - Kişisel hakların korunması - Özel hayatın güvenliği 4. **Hukukun Üstünlüğü:** - Herkes yasa önünde eşit - Müslim-gayrimüslim ayrımı kalkmayacak ancak eşit muamele görecek 5. **Askerlik:** - Düzenli askerlik sistemi - Bedel-i nakdi (askerlik bedeli) 6. **Vergilendirme:** - Düzenli ve adil vergi sistemi - İltizam sisteminin kaldırılması ### Okunuşu **3 Kasım 1839, Gülhane Parkı:** - Mustafa Reşit Paşa fermanı okudu - Tüm devlet erkânı hazırdı - Yabancı elçiler de katıldı - Büyük bir törenle ilan edildi ### Reformlar **Hukuk Alanında:** - **1840**: Ceza Kanunnamesi - **1850**: Ticaret Kanunu - **1858**: Arazi Kanunnamesi - **1869**: Vatandaşlık Kanunu **İdari Alanda:** - Bakanlıklar kuruldu - Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye (Danıştay) - Vilayet sistemi düzenlendi **Eğitim Alanında:** - Rüştiye mektepleri - Darülfünun (Üniversite) denemeleri - Yabancı okulların açılması **Ekonomi Alanında:** - Osmanlı Bankası (1856) - Demiryolu yapımı - Telgraf hatları ### Islahat Fermanı (1856) Tanzimat'ın devamı: - Gayrimüslimlere daha fazla hak - Din ve mezhep eşitliği - Kamu görevlerine girme hakkı - Paris Antlaşması sonrası ### Muhalefet **Gelenekçiler:** - "Batı taklitçiliği" - Şeriat'a aykırı bulundu - Osmanlılık fikrine karşı çıktılar **Milliyetçiler:** - Yeterince eşitlik sağlanmadı - Özerklik talepleri arttı - Balkan isyanları ### Sonuçlar **Olumlu:** - Modern hukuk devleti fikri - Temel hakların tanınması - Batılılaşma hızlandı - Eğitim ve kültürde gelişme **Olumsuz:** - Beklenen istikrar sağlanamadı - Ekonomik bağımlılık arttı - Kapitülasyonlar genişledi - Milliyetçilik hareketleri güçlendi ### Tarihsel Önemi Tanzimat Fermanı: - Türk modernleşmesinin dönüm noktası - İlk anayasal belge (1876 Kanun-i Esasi'ye zemin) - Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçişte köprü - Hukuk devleti fikrinin başlangıcı ### İlginç Bilgiler - Ferman Arapça ve Fransızca basıldı - Avrupa'da büyük ilgi gördü - "Osmanlı Rönesansı" olarak anıldı - 38 yıl süren bir reform dönemi başlattı (1839-1876)